Altındağ’da manevi miras: Hallacı Mahmut Türbesi ziyaretçilerini bekliyor

Altındağ’ın Ulus semtinde, Susam Sokak’ta yer alan Hallacı Mahmut Efendi’nin (Erdede Sultan) kabri, başkentin manevi mirasının önemli duraklarından biri olarak dikkat çekiyor. Hacı Bayram-ı Veli’nin manevi hocası olarak bilinen Hallacı Mahmut Efendi’nin mütevazı kabri, Hallacı Mahmut Camii’nin güneyinde yer alıyor. Türbenin hikâyesi, ünlü seyyah Evliya Çelebi’nin Ankara ziyareti sırasında yaşadığı bir rüyaya dayanıyor. Gün içinde pek çok kişinin önünden geçtiği türbe sessizliğini koruyor. Bugün ise Ankara’nın manevi şahsiyetlerinden biri olarak kabul edilen Hallacı Mahmut Efendi’nin kabri, ebedî istirahatgâhında ziyaretçilerini bekliyor.

EVLİYA ÇELEBİ’NİN ANKARA ZİYARETİ VE ER SULTAN

17’nci yüzyılın ünlü seyyahı Evliya Çelebi, 1560 yılında Ankara’yı ziyaret ettiğinde şehrin önemli manevi noktalarından biri olan Er Sultan’ın türbesini ziyaret eder. Çelebi’nin aktardığına göre, Er Sultan, Ankara’da doğmuş, kerametleriyle tanınmış ve halk tarafından büyük saygı gören bir sufidir. Evliya Çelebi, Seyahatname’de Er Sultan’ı “duası kabul olunan, keramet nurlarının kaynağı ve hakiki sırların keşfedicisi” olarak tanımlar. Ona göre bu zat, Hacı Bayram-ı Veli’nin mürşidi olan Somuncu Baba olarak bilinen Şeyh Hamidüddin Aksarayi’nin de şeyhlerinden biridir. Bu nedenle Er Sultan’ın tasavvuf silsilesinde önemli bir konuma sahip olduğu ifade edilir.

Hallacı Mahmut Efendi, Ankara’nın manevi mirasının önemli bir parçası olarak varlığını sürdürmeye devam ediyor.

RÜYAYLA BAŞLAYAN TÜRBE ZİYARETİ

Evliya Çelebi’nin anlattığına göre; Ankara’ya geldiği gün ilk olarak Hacı Bayram-ı Veli’nin türbesini ziyaret eder. Çelebi, burada ibadet ettikten sonra gece istihare yaparak uykuya dalar. Rüyasında nurlu yüzlü, sarı sakallı bir zat kendisine görünerek neden kendisini ziyaret etmediğini sorarak sitem eder. Bu zat, Ankara’da yatan Er Sultan’dır. Rüyasında kendisine yol gösterileceğini belirten Er Sultan’ın sözleri üzerine Çelebi, sabah vakti gelen bir rehber eşliğinde Ankara’nın çeşitli yerlerini ziyaret eder. Rehber Çelebi’ye şehirdeki birçok evliyayı tanıtır ve sonunda Er Sultan’ın türbesine götürür. Evliya Çelebi, türbeye ulaştığında rehberin kaybolduğunu ve bunun manevi bir rehber olduğunu fark ettiğini anlatır. Türbeye girerek dua eden seyyah, burada hatm-i şerif okur ve Er Sultan’ın manevi himayesini dilediğini aktarır.

HACI BAYRAM-I VELİ’NİN HOCASI OLARAK BİLİNİYOR

Er Sultan Hallacı Mahmut Efendi, Hacı Bayram-ı Veli ile de bağlantılıdır. Evliya Çelebi’nin anlatımına göre Er Sultan hazretleri, Hacı Bayram-ı Veli hazretlerinin hocasıdır. Hacı Bayram-ı Veli hazretlerinin mürşidi olan Şeyh Hamidüddin Aksarayi yani Somuncu Baba hazretlerinin de şeyhidir. Bu sebeple de Ankara’daki tasavvuf geleneğinde önemli bir halka olarak kabul edilir. Araştırmacı yazar Kamil Şahin’in aktardığına göre, Hacı Bayram-ı Veli, Ulus’ta bulunan Hallacı Mahmut Mescidi’nin yanındaki türbenin önünden geçerken ayakkabılarını çıkararak yürürdü. Bunun sebebini soranlara ise “Burada benim hocam Hallacı Mahmut hazretleri yatıyor. Ona saygıda bulunmak için ayakkabılarımı çıkarıyorum” diyerek ona duyduğu saygıyı ifade ettiği anlatılır.

EBEDÎ İSTİRAHATGÂHINDA ZİYARETÇİLERİNİ BEKLİYOR

1522 tarihli Tapu Tahrir Defteri’nde Ankara’da “Mahalle-i Hallacı Mahmud” adlı bir mahalleden söz ediliyor. Kayıtlarda bu mahallede 22 nefer ve 17 hanenin bulunduğu belirtiliyor. Ayrıca 438 numaralı “Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri”nde “Hallac Mahmud Mescidi vakfı” kaydı yer alıyor. Hallacı Mahmut Mescidinde bulunan Hicri 952, miladi 1545 tarihli Arapça kitabede ise mescidin Ali oğlu Abdullah tarafından imar edildiği yazılıdır. Bugün Ankara’nın tarihine bakıldığında Hallacı Mahmut Efendi gibi isimlerin şehrin manevi geçmişinde önemli bir yer tuttuğu görülüyor. Evliya Çelebi’nin anlatımları, tasavvuf geleneğinin Ankara’daki izlerini ortaya koyarken aynı zamanda şehrin yüzyıllar boyunca süregelen manevi atmosferini de gözler önüne seriyor. Hallacı Mahmut Efendi, Ankara’nın manevi mirasının önemli bir parçası olarak varlığını sürdürmeye devam ederken, Ulus Susam Sokak'taki ebedî istirahatgâhında ziyaretçilerini bekliyor.