Üniversiteye azalan ilgi bir tesadüf değil: Eğitim ve çalışma hayatı aynı masada yeniden kurulmalıdır

Eğitim, bireyde istendik davranış değişikliği meydana getirme süreci olarak tanımlanır. Ancak günümüz dünyasında eğitim yalnızca bireyin davranışlarını değil, toplumların ekonomik gücünü, sosyal istikrarını ve kültürel devamlılığını da belirleyen stratejik bir araç haline gelmiştir. Bir milletin yarınını şekillendiren en önemli unsur, bugün yetiştirdiği neslin niteliğidir.

Toplumlar geleceklerini planlarken çocuklarını yalnızca okutan değil, çağın gerekliliklerine uygun beceriler kazandıran sistemler kurmak zorundadır. Eğitim sistemleri durağan yapılar değil, değişen dünya şartlarına göre sürekli güncellenmesi gereken dinamik yapılardır.

Bugün ise eğitim sistemimiz açısından yeni bir tartışma alanı doğmuştur: Üniversite sınavına olan ilginin azalması. Bu durum basit bir tercih değişikliği midir, yoksa yaklaşan bir sistem krizinin habercisi mi? Bu sorunun cevabı, yalnız eğitim politikalarında değil, çalışma hayatının yapısında da gizlidir

Eğitim bir kurumun değil, bir ülkenin meselesidir

Eğitim sistemi modellemesi yalnızca bir bakanlığın sınırları içinde ele alınabilecek bir konu değildir. Eğitim; ekonomik, sosyal ve kültürel faktörlerle doğrudan bağlantılı bir toplumsal eko sistemdir.

Bu nedenle eğitim planlaması yapılırken ekonomi yönetimi, çalışma hayatı planlayıcıları, sanayi ve teknoloji kurumları ve sosyal politika birimleri eş zamanlı olarak sürece dahil edilmelidir. Çünkü eğitim çıktısı, doğrudan ülkenin üretim gücünü ve refah seviyesini belirleyen ana unsurdur.

Eğitim yalnızca bilgi üretmez.
Ekonomik değer üretir

Aile tercihleri ve kamu odaklı meslek arayışı

Ailelerin çocuklarını yönlendirme biçimi, eğitim sisteminin yönünü belirleyen en güçlü toplumsal dinamiklerden biridir. Günümüzde birçok aile, çocuklarını özel sektör yerine kamuya atanabilecek mesleklere yönlendirmek için yoğun çaba harcamaktadır. Bunun temel nedeni yalnızca maaş beklentisi değil; iş güvencesi, çalışma şartlarının öngörülebilirliği ve sosyal hakların daha belirgin olmasıdır.

Oysa gelişmiş ekonomilerde güçlü bir özel sektör, istihdamın ana taşıyıcısıdır ve mesleki güvence yalnızca kamu ile sınırlı değildir. Ülkemizde özel sektörün ücret politikaları, çalışma koşulları ve mesleki güvenceleri daha güçlü yasal zeminlerle desteklenmedikçe, ailelerin kamu odaklı tercihleri değişmeyecektir.

Bu noktada çalışma hayatının bir eko sistem olarak yeniden düzenlenmesi büyük önem taşımaktadır. Devletin çalışma hayatında yalnız düzenleyici değil, aynı zamanda hakem ve garantör rolünü güçlendirmesi, özel sektörde çalışan bireylerin ekonomik ve mesleki güvencesini artıracaktır.

Çünkü ailelerin tercihi yalnızca eğitim sistemiyle değil, çalışma hayatının sunduğu güven ortamıyla şekillenmektedir.

Eğer özel sektör güvenli bir liman haline gelmezse, eğitim sistemi ne kadar gelişirse gelişsin, ailelerin rotası değişmeyecektir

Üniversiteye azalan ilgi: Sessiz bir uyarı

Son yıllarda üniversite sınavına yönelik ilgide yaşanan değişim dikkat çekmektedir. Bir dönem milyonlarca gencin tek hedefi üniversiteye girmekken, bugün gençler alternatif yolları daha fazla düşünmeye başlamıştır.

Bu değişimin arkasında:

• Mezun–istihdam uyumsuzluğu
• Kamu istihdamındaki daralma
• Diplomanın iş garantisi sağlamaması
• Uzun eğitim süresine rağmen belirsiz gelecek

gibi nedenler bulunmaktadır.

Özellikle atanamayan öğretmen sorunu, gençlerin gelecek planlarını doğrudan etkileyen en somut göstergelerden biri haline gelmiştir.

Bu tablo, üniversiteye olan ilgisizliğin bir tembellik değil; bir güven sorgulaması olduğunu göstermektedir.

Bu nedenle yaşanan durum yalnızca bir istatistik değişimi değil, bir sistem uyarısıdır

Eğitim ile istihdam arasındaki kopukluk

Bugün eğitim sistemi ile çalışma hayatı arasında güçlü bir bağ kurulamadığı açıkça görülmektedir. Mezun olan bireylerin önemli bir bölümü, eğitim aldığı alan dışında çalışmak zorunda kalmakta ya da uzun süre iş aramaktadır.

Bu durum yalnız bireysel bir sorun değildir.
Bu durum, doğrudan bir ulusal planlama sorunudur.

Eğitim modellemesi yapılırken şu gerçek göz ardı edilmemelidir:

Her eğitim çıktısı bir ekonomik karşılık üretmelidir

Eğitim modeli her 25 yılda bir yenilenmelidir

Dünya hızla değişmektedir. Teknoloji, yapay zekâ ve otomasyon mesleklerin yapısını kökten değiştirmektedir. Bugün var olan birçok meslek yarın ortadan kalkabilirken, bugün bilinmeyen yeni meslekler hayatın merkezine yerleşmektedir.

Bu nedenle eğitim modellemesi belirli aralıklarla yeniden ele alınmalıdır. Özellikle her 25 yılda bir geniş kapsamlı bir eğitim stratejisinin güncellenmesi zorunlu hale gelmektedir.

Bu süreçte şu sorular temel alınmalıdır:

• 2050 yılında hangi meslekler öne çıkacaktır?
• Hangi sektörler büyüyecek, hangileri daralacaktır?
• Yeni neslin yetenek haritası nasıl şekillenmektedir?

Bu sorulara cevap verilmeden oluşturulan eğitim sistemleri, geleceğin ihtiyaçlarını karşılayamaz

Sonuç: Bu bir çan sesidir, ama aynı zamanda bir fırsattır

Üniversite sınavına olan ilgide yaşanan değişim, eğitim sisteminin ve çalışma hayatının birlikte ele alınması gerektiğini açıkça göstermektedir.

Bu bir çan sesidir.

Ama bu çan sesi bir sonun değil, yeniden düşünmenin başlangıcının habercisidir.

Eğitim sistemindeki sorunların sorumluluğu yalnızca eğitim yöneticilerine ait değildir. Bu sorumluluk devlet yönetiminden sanayiye, ailelerden çalışma hayatına kadar geniş bir alanı kapsamaktadır.

Bugün atılacak doğru adımlar yalnız bugünü değil, önümüzdeki 25 yılı belirleyecektir.

Çünkü güçlü bir eğitim sistemi yalnız diploma vermez;
umut üretir, güven üretir ve gelecek inşa eder.

Saygılarımla…