Ankara’nın dört bir yanı gelişime açık bir başkent olmasına rağmen, şehir planlaması ve rant odaklı büyüme, ilçeler arasında büyük uçurumlar yarattı. Batı ve kuzeybatı yönünde (Çankaya, Yenimahalle, Etimesgut, Pursaklar, Gölbaşı) hızla yükselen modern siteler, prestijli yaşam alanları ve yüksek konut talebi oluşurken, doğu yönündeki Mamak, Altındağ ve Keçiören gibi ilçeler büyük ölçüde geride kaldı. Mamak özelinde bu durum, yılların birikmiş sorunlarının sonucu olarak daha da belirginleşti.

Tarihsel Kökenler ve Plansız Kentleşme Mamak, 1930’lardan itibaren hızlı gecekondulaşmayla büyüdü. 1970-1990 arası yoğun göç dalgalarıyla nüfus patlaması yaşadı ve ilçenin %90’ı gecekondulardan oluştu. 1983’te Çankaya’dan ayrılarak ilçe statüsü kazandıysa da, plansız ve çarpık kentleşme kalıcı sorunlar bıraktı. Dar sokaklar, yetersiz altyapı, sıkışık bina düzeni ve heyelan riski gibi unsurlar, ilçeyi modern metropol standartlarından uzak tuttu.

Plansız Büyümenin Somut Örneği: Natavega AVM Çevresi Mamak’ın en büyük ticari yatırımlarından biri olan Natavega Outlet AVM (eski adıyla Nata Vega), Aksemsettin Mahallesi’nde büyük bir alan üzerine kurulmuş olsa da, çevresindeki yapılaşma tam bir plansızlık örneğidir. AVM’nin açıldığı 2011’den bu yana bölgeye yoğun konut ve ticari talep gelmesine rağmen, etrafında çarpık apartmanlaşma, yetersiz yol genişletmeleri, trafik kaosu ve altyapı eksiklikleri baş gösterdi. AVM’nin kendisi ferah ve modern bir çekim merkezi yaratırken, hemen yanı başındaki mahallelerde dar sokaklar, düzensiz parklanma ve yeşil alan yokluğu devam ediyor. Bu, rantın tek bir noktada yoğunlaşmasıyla oluşan dengesiz gelişimin tipik bir sonucu: AVM’ye gelen ziyaretçi trafiği bölgeye ekonomik katkı sağlasa da, çevredeki yaşam kalitesini yükseltmek yerine mevcut sorunları daha da görünür kılıyor.

Doğu Kapısına Kamu Yatırımı Eksikliği Ankara’nın doğu kapısı konumundaki Mamak, Samsun ve Kayseri yollarının kesişim noktasında stratejik bir avantaja sahip olmasına rağmen, kamu hizmet yatırımlarından sistematik olarak mahrum bırakılmıştır. Hastane, üniversite kampüsü, büyük ölçekli adliye, spor kompleksi veya organize sanayi gibi kamu odaklı yatırımlar batı ve merkez ilçelere kaydırılırken, Mamak’a yönelik benzer ölçekte proje neredeyse yok denecek kadar azdır. Bu ihmal, ilçenin sadece “giriş kapısı” olarak görülmesine yol açıyor; geçiş noktası olmanın ötesinde yaşanabilir bir merkez haline getirilmiyor. Kamu yatırımlarının dengesiz dağılımı, Mamak’ın ekonomik ve sosyal kalkınmasını baltalarken, Ankara’nın doğu yakasını adeta “ikinci sınıf” bir bölge haline getiriyor.

Kentsel Dönüşümdeki Aksaklıklar Mamak’ın en büyük engellerinden biri, yıllardır süren ama bir türlü tamamlanamayan kentsel dönüşüm projeleri. Özellikle Kayaş, Mutlu, Türközü gibi mahallelerdeki gecekondu sorunları çözülemedi. “Yeni Mamak Kentsel Dönüşüm Projesi” gibi büyük vaatlerle başlayan çalışmalar, ihale usulsüzlük iddiaları, yavaş ilerleme ve mağduriyetlerle gölgelendi. Hak sahiplerine teslim edilen konut sayısı çok düşük kaldı; binlerce aile hâlâ bekliyor. Bu durum, ilçeye güveni azalttı ve yatırımı kaçırdı.

Güvenlik ve Algı Sorunları Ankara’nın suç haritalarında Mamak, hırsızlık, darp, aile içi şiddet ve bireysel silahlanma gibi olaylarla en güvensiz ilçelerden biri olarak öne çıkıyor. Toprak kaymaları, heyelanlar (örneğin son dönemde yaşanan tahliyeler) ve altyapı eksiklikleri, ilçenin “güvenilmez” algısını pekiştiriyor. Bu algı, yeni gelen ailelerin ve memurların tercih listesinde Mamak’ı en sona atıyor.

Ekonomik ve Yatırım Eksikliği Ankara’nın sanayi ağırlıklı gelişimi Sincan-Yenimahalle hattında, bürokrasi ve hizmet sektörü ise Çankaya-Etimesgut ekseninde yoğunlaştı. Mamak, doğu kapısı konumu, Samsun-Mersin yol kavşağına yakınlığı, havalimanı ve demiryolu erişimi gibi stratejik avantajlara sahip olmasına rağmen, yeterli sanayi/hizmet yatırımı alamadı. Konut talebi batıya kayınca, Mamak’taki gayrimenkul değerleri geride kaldı. İnsanlar tercih sıralamasında önce Etimesgut-Bağlıca, Çankaya-İncek-Ümitköy, Yenimahalle-Batıkent gibi bölgeleri seçiyor; Pursaklar ve Keçiören bile Mamak’ın önünde.

Kültürel Zenginlik ve Potansiyel Mamak’ın vitrin yüzü güçlü: Cebeci, Abidinpaşa, Dikimevi, Karapürçek, Kayaş gibi tarihi semtler; Musiki Muallim Cemiyeti Kültür Merkezi’nin Cumhuriyet dönemi önemi; şarkı-türkülerdeki yerleri… Bayındır Barajı, Üreğil Millet Bahçesi, Kutludüğün MEBS Okulları gibi unsurlar ilçeye kültürel ve tarihi sorumluluk yüklüyor. Ancak bu zenginlik, modern gelişimle desteklenmeyince yeterli cazibe yaratamıyor.

Çözüm Önerileri: Mamak Cazibe Merkezi Olabilir mi? Mamak’ın kalkınması için dengeli şehir planlaması şart.

• Kentsel dönüşümün hızlandırılması ve şeffaf yönetilmesi
• Sanayi sitesi projeleri (örneğin Kızılcaköy gibi yeni girişimler) ile istihdam yaratılması
• Altyapı (yol, metro uzantısı, yeşil alan) yatırımları
• Güvenlik ve imaj iyileştirmesi
• Tarihi-kültürel mirasın turizm ve yaşam kalitesine entegre edilmesi

Ankara’nın doğuya dengeli büyümesi sağlanırsa, Mamak gibi ilçeler de ekonomik refahtan pay alabilir. Şehrin emini (yöneticileri), rant paylaşımını değil, dengeli gelişimi hedeflemelidir. Aksi takdirde başkent, batıda lüks semtler doğuda ihmal edilmiş bölgeler olarak bölünmeye devam eder.

Mamak, potansiyeli olan bir ilçe. Doğru planlama ve iradeyle, Ankara’nın doğu kapısı olmanın ötesinde, yaşanabilir ve cazip bir merkez haline gelebilir.

Saygılarımla…