“Büyük Taarruz Kararı-1” ve “Büyük Taarruz Kararı-2” başlıklı son iki makalem, Şanlı Millî Mücâdele’nin son safhasında, işgâlci Yunan kuvvetlerinin Anadolu’dan atılmasıyla sonuçlanan Büyük Taarruz ve hemen ardından yapılan Takip Harekâtına ilişkin verilen taarruz kararına ilişkindi. Bugünkü makalem de bir anlamda bahse konu makalelerin devamı mahiyetinde olacaktır. Bu konunun devamı mahiyetindeki diğer makaleler de zamanı geldikçe bu makale sayfasının sınırlılıkları kapsamında okuyucular ile paylaşılacaktır.

Asıl amaç…

Gazi ve Müşir Başkumandan Mustafa Kemâl Paşa tarafından 16 Haziran 1922 tarihinde Batı Cephesi Kumandanı Mirlivâ (Tümgeneral) İsmet (İnönü) Paşa, Genelkurmay Başkanı Fevzi (Çakmak) Paşa ve Millî Müdafaa (Savunma) Vekili (Bakanı) Kâzım (Özalp) Paşa ile paylaşılan kesin sonuçlu stratejik taarruz kararının asıl amacı; Yunan Küçük Asya Ordusu (KAO)nun [1] hiç beklemediği Afyon’un güneyindeki sarp ve dağlık bölgeden yapılacak bir taarruzla Yunan savunma hatlarının yarılmasının ardından bir imhâ muharebesi yaparak Batı Anadolu’daki Yunan kuvvetlerini çabuk ve kesin bir sonuç alacak şekilde Anadolu’dan atmaktı. Lâkin Afyon Cephesindeki Yunan kuvvetleri de peş peşe beş savunma hattı hâlinde kuvvetle tahkim edilmişti. [2]

Bir yıl önce…

Bir yıl önce Yunan kuvvetlerinin 10-25 Temmuz 1921 tarihlerinde yaptığı ileri harekât (Kütahya-Eskişehir Muharebeleri) sonucu Afyon, Kütahya ve Eskişehir düşmüş, TBMM tarafından 5 Ağustos’ta kabul edilen kanunla Meclis Başkanı Mustafa Kemâl Paşa üç ay süreyle Başkumandan olarak görevlendirilmişti. Bu kanun TBMM tarafından Sakarya Zaferi’nden sonra 30 Ekim’de, 4 Şubat ve 6 Mayıs 1922 tarihlerinde üçer ay süreyle uzatılmış, 20 Temmuz 1922 tarihinde de süresiz olarak uzatılmıştır. Gazi ve Müşir Başkumandan, “başkumandanlık” görevini 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edilene ve cumhurbaşkanı seçilinceye kadar da sürdürecektir.

Papulas’ın görevden alınması…

Yunan Hükûmeti, 19 Mayıs 1922 tarihinde Yunan KAO Komutanı Korgeneral Anastasias Papulas’ın yaş haddinden dolayı emekliliğini istediğini duyurmuş, ardında da bu önemli göreve, Hükûmet çevrelerine yakın ve hiç de liyâkati olmayan Korgeneral Georgos Hacıanesti’yi atamıştı. Oysa, bu görev değişikliği tamamen siyasî gerekçelerle yapılmıştı. Zirâ Papulas, Atina’ya, Türk-Yunan Savaşı’nın bitirilmesini ve soruna siyasî çözüm aranmasını tavsiye eden bir rapor göndermişti. Böyle bir gelişme 1920 sonlarında yapılan seçimlerde yenilgi yaşayan (Elefteryos) Venizelos Hükûmetinin ardından 8 Nisan 1922 tarihinde kurulan Başbakan (Dimitrios) Gunaris liderliğindeki Kralcı Yunan Hükûmeti için kabul edilebilir olmadığından Papulas emekliliğe zorlanmıştı.

Yunan KAO’daki protesto istifaları…

Papulas’ın görevden alınmasının ardından Yunan KAO’daki altı kabiliyetli general de bu görev değişikliği protesto ederek emekliliklerini istediler. Altı generalin talebi kabul edilip, yerlerine yüksek komuta pozisyonlarından atamalar yapıldı.

Yunan KAO’da moral bozukluğu …

Yunan KAO’daki bu görev değişiklikleri sonucunda Yunan KAO, 1922 yılı baharında moralini kaybetmiş, kendisini ittifak hâinde destekleyen bir hükûmetten yoksun, nicesi de muharebe ve savaş deneyimli olmayan generaller tarafından idare edilen bir duruma düşmüştü.

İngiliz ateşesinin tespitleri…

Atina’daki İngiliz Ataşesinin bildirdiğine göre, son olarak Yunanistan’da 5. Tümene komuta etmiş olan Hacıanesti bu görev sonrasında altı yıldan beri komutanlık görevinde bulunmamış, kendisi iyi eğitim görmüş olsa da eski kafalı, kendini beğenmiş, çılgınlık derecesinde Kral yanlısı olup bir komutan olacak gerekli meziyetlere de sahip değildi.

Hacıanesti’nin istekleri…

Yunanistan’ın, İngiltere başta olmak üzere Müttefik Devletlerin ikna edilerek İstanbul’un Yunanlar tarafından işgâl edilmesi ana fikrine uygun olarak Hacıanesti, Başbakan Gunaris’in “KAO Ordusu Başkomutanlığı” önerisini, “Batı Anadolu’daki savunmayı kolaylaştırmak üzere cepheyi geri çekip daraltmak, Doğu Trakya’daki İstanbul’u işgâl etmesi planlanan Yunan kolordusunun da kendisine bağlanması ve bu kolordunun Batı Anadolu’daki kuvvetlerle kısmen takviye edilmesi” şartıyla kabul etmişti.

Müttefiklerce reddedilen Yunan notası…

Ancak… İki ay sonra (29.07.1922) Doğu Trakya’daki kuvvetlerini güçlendirmiş durumdaki Yunanistan’ın, İstanbul’u işgâl etmeye yönelik Müttefik Devletlerin Hükûmetlerine nota vererek yaptığı talebin ertesi gün reddedilmesi ve buna izin vermeyeceklerini belirtmesiyle Yunanistan’ın İstanbul hayali akim kalacak, Anadolu’daki Yunan KAO kuvvetleri de kısmen Doğu Trakya’ya intikâl ettirilmiş olunduğundan dolayı Anadolu’daki Yunan KAO bir kolordu nispetinde azalmış durumdaydı.

KAO’da üst düzey görevlendirmeler…

5 Haziran’da İzmir’e gelmiş olan Hacıanesti bu göreve başlar başlamaz tümen ve kolordu komutanlıklarında komuta değişikliğine gitmiş, Gnkur.Bşk. Viktor Dusmanis’in de tavsiyelerine uyarak Tümgeneral Konstantinos Pallis ve Albay Ptolemyos Sarıyannis’i KAO karargâhından uzaklaştırmış, KAO Kurmay Başkanlığına 2. Yunan Tümeninin parlak komutanı General Yorgos Valettas’ı getirmiş, Sakarya’daki kolordu komutanlarından Tümgeneral Yorgos Kondilis ile Tümgeneral Yorgos Polimenakos’u görevden almış, 1. Kolordu Komutanlığına General Nikolaos Trikupis’i, 2. Kolordu Komutanlığına Tümgeneral Kimon Diyenis’i, 3. Kolordu Komutanlığına da Tümgeneral Petros Sumilas’ı getirmişti.

Cepheden çok uzakta bir karargâh…

Hacıanesti, cephede doğrudan komutayı almak yerine İzmir’in konforu içerisinde ve KAO Genel Karargâhı olarak kullandığı bir Yunan savaş gemisini Başkomutanlık karargâhı yapmayı tercih etmişti.

Hacıanesti’nin hezeyanı…

Hacıanesti göreve başlamasını takip eden on beş gün içinde Küçük Asya’daki tüm Yunan birliklerini denetledikten sonra da “Bütün cepheyi dolaştım ama Mustafa Kemâl adında bir komutana rastlamadım.” demişti.

Eşzamanlı olarak…

Yunan KAO başkomutanlığı sanki tiyatroda bir komedi oyunu oynuyordu. Oysa eşzamanlı olarak Gazi ve Müşir Başkumandan, Yunan kuvvetlerini Anadolu’dan sökmek üzere taarruza geçme kararı almış, bu kararını da Gnkur.Bşk. Fevzi Paşa, Batı Cephesi Kumandanı İsmet Paşa ve Millî Müdafaa Vekili Kâzım Paşa ile paylaşmıştı.

Sonuç…

Şanlı Milli Mücâdelenin son safhasına ilişkim bu makalenin devamı mâhiyetindeki sonraki yazılar da zamanı geldikçe bu makale sayfasının sınırlılıkları kapsamında okuyucular ile paylaşılacaktır.

© 2026. Bu makalenin / yazının içeriğinin telif hakları yazarına ait olup, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereği kaynak gösterilerek yapılacak kısa alıntılar ve yararlanma dışında, hiçbir şekilde önceden izin alınmaksızın kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayımlanamaz ve dağıtılamaz.

SONNOTLAR

[1] Küçük Asya Ordusu- KAO, Kurtuluş Savaşı’nda Batı Anadolu’yu işgâl eden ve Batı Anadolu’da Türk kuvvetlerine karşı savaşmış Yunan ordusudur. Bu ordunun büyük bölümü 26.08-18.09.1922 tarihlerindeki Büyük Taarruz ve sonrasındaki Takip Harekâtı esnasında TBMM Orduları tarafından imhâ ve esir edilmiştir.

[2] Sakarya Muharebesi sonrasında Sakarya Nehri’nin batısına çekilen Yunan KAO birlikleri tarafından Afyon’da kuvvetli bir savunma hattı kurulmuştu. Böylesi bir savunma hattı Türk kuvvetlerinin Batı Cephesinde yapacağı bir taarruzî harekâtı güçleştireceği gibi, Yunan savunmasını da kolaylaştırmaktaydı.

KAYNAKLAR

Andrew Mango, Atatürk, (Çeviren: Füsun Doruker), 2. Baskı, Remzi Kitabevi, İstanbul 2004; Cihat Akçakayalıoğlu, “Atatürk ve Kurtuluş Savaşı”, https://www.atam.gov.tr/wp-content/ uploads/ Cihat-AKCAKAYALIOGLU-Atatürk-ve-Türk -Kurtuluş-Savaşı.pdf, Erişim Tarihi: 20.05.2025; Gnkur. Harp Tarihi Başkanlığı, Harp Tarihi Belgeleri Dergisi, Sayı: 75, Eylül 1976, Gnkur. Basmv. 1976; İlkin Başar Özel, “Büyük zaferin şifresi: Sad Planı”, Aydınlık, 30.05.2026; İrfan Paksoy, Büyük Taarruz Destanı, Alka Yayınevi, Trabzon 2023; İsmet Görgülü, “İstiklal Harbi”, https://www.ttk.gov.tr/belgelerle-tarih/istiklal-harbi/, Erişim Tarihi: 05.06. 2026;Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, (Bugünkü Dille Yay. Haz. Zeynep Korkmaz), Başbakanlık Basımevi, Ankara 1984; Muzaffer Erendil, Askerî Yönüyle Atatürk, GATA Bsmv., Ankara 1981; Orhan Bayrak, Kurtuluş Savaşı ve Atatürk, Kastaş Yayınları, 1. Baskı, İstanbul 1990; Süleyman Beyoğlu, “Melhame-i Kübrâ’dan Sad Planına”, Sakarya Meydan Muharebesi ve Haymana Uluslararası Sempozyumu, (Yay. Haz.: Temuçin F. Ertan Kadri Unat), Ankara Üniversitesi Bsmv., Ankara 2017; Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam Mustafa Kemal 1919-1922, Cilt II, 18. Basım, Remzi Kitabevi, İstanbul 2003; Utkan Kocatürk, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kronolojisi 1918-1938, 2. Baskı, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1988; Yücel Özkaya, Mehmet Saray, Mustafa Balcıoğlu ve diğerleri, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Hayatı, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2003; Serdar Yurtsever “Atatürk’e Gazilik Unvanı ve Mareşallik Rütbesinin Verilmesi”, https://ataturk ansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturke-gazilik-unvani-ve-maresallik-rutbesinin-verilmesi/, Erişim Tarihi: 06.06. 2026