İki bölümden ibaret bu makalede, devam eden I. Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesindeki Gelibolu Yarımadasında 25 Nisan 1915 tarihinden itibaren devam etmekte olan kara muharebelerinde Ağustos 1915 ayında Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar bölgesinde yapılan muharebeler ele alınmaktadır. Makalenin bugünkü bölümünde 25.04-31.07.1915 dönemindeki gelişmelerin özeti, General Hamilton’un taarruz planı, Anafartalar bölgesindeki Türk kuvvetlerinin birleştirilmesi ve I. Anafartalar Muharebesi’nden bahsedilmektedir.

25 Nisan’dan Temmuz sonuna dek…

İtilaf Donanmasının Çanakkale Boğazı’nı denizden geçmek üzere icrâ ettiği deniz harekâtının (18.03.1915) başarısızlıkla sonuçlanması üzere İtilaf güçleri amaçlarını gerçekleştirmek üzere bu kez de Gelibolu yarımadasına asker çıkararak (25.04.1915) kara muharebelerine yöneldiler.

Müttefikler çıkarma harekâtı sonucu Yarımadanın da en güney ucundaki beş kumsal ile Çanakkale Boğazı’nın Asya kıyısında bulunan Kumkale bölgesine toplam 75.000 kişilik bir kuvvet çıkardılar. Denizden topçu ateşiyle de desteklenen İngiliz çıkarma birliklerinin çıkarma harekâtının ardından kara harekâtı başladı Aynı gün Türk birlikleri, Müttefiklere ağır kayıplar verdirdiler. 26 Nisan’dan itibaren de Yarımada’nın birçok yerinde kanlı muharebeler başladı. Müttefik Kuvvetleri Temmuz sonuna dek Yarımada’da ancak birkaç kilometre ilerleyebildiler.

Cephede Kilitlenme…

Temmuz 1915 ayı sonlarında Yarımada’da tüm cepheler kilitlenmişti. Yarımadayı savunan Türk kuvvetleri sırtlara hâkim durumda iken olan Müttefik kuvvetleri de sâhillerde tutunmaya devam etmekteydi.

Tekrar kanlı çarpışmalar…

24 Nisan’dan beri devam eden kanlı kara muharebeleri, İngilizlerin takviye kuvveti alması üzerine Ağustos 1915 ayı başında büyük bir ivme kazandı ve tekrar kanlı çarpışmaları beraberinde getirdi.

Hamilton’ın yeni bir taarruz planı…

Yarımadadaki İngiliz birliklerinin komutanı General Ian Hamilton, Yarımada’daki bu kilitlenmeyi kırabilmek için İngiltere’den gönderilen takviye birlikleriyle, yeni bir taarruz planı hazırlar. Bu plana göre General Hamilton, Yarımada’nın batı kıyılarına yönelerek bu istikâmetten ilerlemeyi hedefler.

Hamilton’un planı, takviye gelen tümenlerle oluşturulan 9. İngiliz Kolordusu ile Suvla Koyu’nda bir çıkarma yapmak, bu harekâtın da Yarımadada bir dizi harekâtla desteklenmesi şeklindeydi. Esas harekât, İngiliz 9. Kolordusunun kuzeydeki Suvla Koyu’na yapacağı çıkartma ile birlikte, 1. ANZAK Tümeninin girişeceği bir çevirme harekâtıdır.

Seddülhabir bölgesinde…

General Hamilton, 9. İngiliz Kolordusunun Yarımadanın kuzeyindeki Suvla Koyu’nda yapacağı kuşatma harekâtının hemen öncesinde Türk kuvvetlerinin dikkatini başka bölgeye çekmek için Yarımadanın güneyindeki Seddülbahir bölgesine bir harekât planlar. Bu plan doğrultusunda Seddülbâhir Bölgesindeki 88. İngiliz Tugayı 6 Ağustos’ta saat 15.30’da taarruza geçerse de 13 Ağustos’a kadar devam eden muharebelerden sonuç alamazlar.

Anafartalar (Suvla) çıkarması…

Gelibolu yarımadasındaki muharebelerin ikinci aşaması İngiliz birliklerinin 6 Ağustos’ta Arıburnu’nun kuzeyindeki Suvla Koyuna yaptıkları çıkarma ile başlar. Bu çıkarma, tarihte o güne kadar yapılmış en büyük, en modern harp silah ve araçlarını kapsayan bir çıkarmadır. İngilizler aynı gün akşama doğru sayıları 27.000’i bulan kuvvetleriyle çok geniş bir cepheye yayılmış, 3.000 mevcutlu üç Türk taburu karşısında oyalanıp durmuştur.

Suvla’ya çıkarma harekâtını rahat bir şekilde başaran İngiliz kuvvetleri, tâkiben bu bölgeye hâkim arazi parçaları olan Küçük ve Büyük Anafartalar’ı ele geçirmeye teşebbüs etmiştir.

Eşzamanlı olarak Seddülbahir’deki muhârebeler bütün şiddetiyle devam ederken, Güney Grubu Komutanı Vehip Paşa’nın kendisi zor durumda olmasına cephenin kuzey kesimine rağmen kuzey kesimine yardım göndermesi bölgedeki muharebenin seyrini değiştirmiştir.

Önemli bir teklif…

Eşzamanlı olarak Suvla Koyu’na mücavir olan ve Anafartalar Grubunun güney cenahında görev yapan Conkbayırı bölgesinde bulunan 19. Tümen Komutanı Albay Mustafa Kemâl 8 Ağustos’ta telefonla Kuzey Grup Komutanlığına yaptığı ve 1. Ordu Komutanlığına iletilmesini istediği teklifte Conkbayırı bölgesindeki mevcut kritik durumun ülkenin esenliği adına önem ve ciddiyet arz ettiğini bildirmiş, bu durumun da (Gelibolu bölgesini savunmakta olan 5.) Ordu Komutanı Mareşal Liman von Sanders’e bildirilmesini talep etmiştir.

Gecikme…

Albay Mustafa Kemâl 8 Ağustos’ta bu teklifi yaparken, Mareşal Sanders’in aynı gün sabahleyin Soros Grubu Komutanı Albay Feyzi Bey’e vermiş olduğu aynı günün akşamı beklenilmeden taarruza başlanılmasına ilişkin emrinin gereği de emredilen zamanda yerine getirilmemişti.

Az bile…

Tâkiben Mareşal Sanders, Albay Mustafa Kemâl ile yaptığı telefon görüşmesinde, genel durumu sorar. Albay Mustafa Kemâl de Conkbayırı’ndaki durumun kritik olduğunu ve genelleştiğini, Anafartalar’a çıkmış ve çıkmakta olan büyük düşman kuvvetlerinin dikkate alınması ve ona göre hareket edilmesi gerektiğini, bölgedeki kuvvetlerin tamamının kendi komutası altında birleştirilmesinden başka çare kalmadığını belirtir. Sanders, Albay Mustafa Kemâl’e, bu kuvvetlerin tamamının kendisinin emrine verilmesinin çok gelip-gelmeyeceğini sorar. Albay Mustafa Kemâl de bunun az bile olacağını ifâde eder.

Atama…

Aynı gün saat 21.45’te 5. Ordu Komutanlığından yayımlanan emirle Albay Mustafa Kemâl’in Anafartalar Grubu K.lığına atandığı, derhâl komuta yerine hareket etmesi, 9 Ağustos sabahı da şafakla birlikte taarruz etmesi bildirilir.

I. Anafartalar Muharebesi

9 Ağustos sabahı Albay Mustafa Kemâl’in, Kuzey Grubu Komutanlığı kanalıyla Ordu Komutanı Mareşal Sanders’e ilettiği öngörü gerçekleşmiş, bu çerçevede İngiliz kuvvetleri Arıburnu ve Anafartalar’da taarruza geçmiştir.

İngiliz kuvvetlerinin Anafartalar Ovası’ndaki ilk hedefleri Anafartalar Sırtları-Tekke Tepe ve Kireç Tepe bölgesi idi. General Hamilton’un planına göre bu hattın 7 Ağustos günü İngiliz kuvvetleri tarafından ele geçirilmesi öngörülmüş ise de bu hedef gerçekleştirilememiştir.

9 Ağustos sabahı saat 04.00’te Bolayır’dan gelen Türk birliklerinin tamamı bu bölgeye ulaşır. Albay Mustafa Kemâl yeni gelen birliklerin tamamının yarım saat içinde hazır olmalarını emreder.

9 Ağustos sabahı her iki tarafın da birbirinden habersiz ileri harekâta başlamasıyla I. Anafartalar Muharebesi başlar. Öğle vakti İngiliz kuvvetleri, 7 Ağustos günü sabahı bulundukları mevkilere geriletilmişlerdi. İngiliz kuvvetleri 9 Ağustos’ta bu bölgede terk etmeğe mecbur bırakıldıkları mevzilere bir daha asla ulaşamadılar.

9. İngiliz Kolordusu tarafından Türklerin elinde olan Anafartalar sırtlarını elde etmek amacıyla 10 Ağustos sabahı başlatılan ve akşama kadar devam eden taarruzlarının tamamı durdurularak İngilizler geriye püskürtüldü.

10 Ağustos’ta öğleden sonra Suvla’ya çıkan 54. İngiliz Tümeni tarafından 11/12 Ağustos gecesi Anafartalar Ovası’nda ilerlemek ve 12 Ağustos sabahı da Kavaktepe-Teke Tepe hattını ele geçirmek üzere başlatılan 11 ve 12 Ağustos’ta devam eden İngiliz harekâtından da sonuç alınamadı.

15 Ağustos’ta Kireçtepe’deki Türk mevzilerine taarruz eden 30. ve 39. İngiliz Tugayları da bu taarruzlarından sonuç alamadı. Aynı gün İngilizler tarafından ele geçirilen bölgedeki Aslantepe ertesi gün tekrar Türklerin eline geçmiş, öğleden sonra da durum Türklerin lehine dönmüştü.

17-21 Ağustos döneminde İngilizlerin Anafartalar bölgesinde küçük operasyonları dışında önemsenecek herhangi bir harekâtı olmadı. Bu zaman zarfında Türklerin de herhangi bir ileri harekâtı söz konusu olmadı.

Not. Devam edecek…

© 2026. Bu makalenin / yazının içeriğinin telif hakları yazarına ait olup, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereği kaynak gösterilerek yapılacak kısa alıntılar ve yararlanma dışında, hiç bir şekilde önceden izin alınmaksızın kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayımlanamaz ve dağıtılamaz.