İstisnasız her birimiz teknolojik ilerlemeler karşısında mutluluğumuzu ve sevincimizi gizlemez; “Vay be, bunu da yaptılar!” der, medeniyetin gelişimi olarak görür ve insanlık adına gurur duyardık. Ardından, “Niye bizde yok, neden biz yapamıyoruz? Dünyanın yüz yıl gerisindeyiz” diyerek hayıflanırdık.

Geldiğimiz noktada ise o ilk sevinç yerini derin bir endişeye, “ne kadar medeni olduğumuz” övüncü ise içten içe duyulan bir hayal kırıklığına bırakmış durumda.

Bunun en önemli nedeni, dün biz teknolojiyi yönetiyorken bugün teknolojinin bizi yönetiyor olmasıdır. Hareketlerimizi, davranışlarımızı, korkularımızı, sevinçlerimizi, tedirginliklerimizi, hatta hayatımızı nasıl yaşayacağımızı ve insani ilişkilerimizden değer yargılarımıza varıncaya kadar her şeyi teknoloji belirliyor.

Bu durumun vahametini iki önemli örnekle görebiliriz:

1. Yapay Zekâ Tehdidi: Yapay zekânın geldiği ve geleceği korkunç nokta, insanlığı artık ciddi şekilde korkutur hâle gelmiştir.
2. Medeniyeti Sıfırlama Riski: Teknolojinin, insanlığı bir anda mağara devrine döndürecek kadar baş döndürücü ve yıkıcı bir hızla gelişmesi.

Bugün dünyanın farklı yerlerinde, aklımızın almayacağı silahlara ve siber saldırılara karşı halka hayatta kalma yolları öğretiliyor; acil durum tatbikatları yaptırılarak stoklanması gereken ürünler tavsiye ediliyor.

Bir an için oturup beyin fırtınası yapalım ve sadece kısa süreliğine elektriğin ve internetin kesildiğini hayal edelim:

• Banka kartları çöker, elektrikli bütün aletler işlevsiz hâle gelir.
• Alışveriş yapmak, hatta acil hayati gıdalara ulaşmak imkânsızlaşır.
• Elektrikli veya elektriksiz araçlar çalışmaz, benzin istasyonlarından yakıt alınamaz.

Daha siber saldırılardan, üçüncü dünya savaşından, kıtalar arası füzelerden veya devasa bombalardan bahsetmiyorum bile. Sadece elektrik ve internetin olmadığını; karanlıkta kalan modern insanlığın, Afrika ormanlarında yaşayan ilkel kabilelere imrenir hâle geldiğini düşünün.

Peki, Ne Yapmalı?

Elbette teknolojiyi çöpe atmayacağız; ancak onun bizi esir almasına da izin vermeyeceğiz. Bu bütün insanlığın ortak sorunudur. Teknoloji insanlığın kontrolünde olmalı ve sistemli bir şekilde ilerlemelidir. Ancak dünyayı yönetmeye talip emperyal güçler bundan vazgeçer mi? Asla. O hâlde bireysel ve toplumsal olarak ne yapmalıyız?

Doğal afetler için nasıl tedbirler alıyorsak, teknolojinin açacağı yaralar için de benzer önlemler almalıyız. Kendi çapımızda; bozulmayacak, çürümeyecek, hayatta kalmamızı sağlayacak malzeme ve ürünleri muhafaza edeceğimiz “kilerler” oluşturmalı, zaman zaman bu malzemeleri yenilemeli ve en önemlisi insani bağlarımızı ile toplumsal dayanışmamızı diri tutmalıyız.

Gerçekleşen Uyarılar: Geçmişteki Kesintiler Ne Söylüyor?

Bu kaygılarımızın aşırı olmadığını geçmişteki büyük çaplı kesintiler bize açıkça göstermiştir:

• Türkiye (31 Mart 2015): Ülke genelinde saatlerce elektrik verilemedi. Ankara, İzmir ve İstanbul başta olmak üzere hayat durdu; trenler, metrolar ve trafik dâhil ulaşım felç oldu. İnsanlar binalarda mahsur kaldı, bankacılık işlemleri ve internet hizmetleri durdu.
• New York (13 Temmuz 1977): Şiddetli fırtına ve yıldırımlar sonucunda tarihin en büyük elektrik kesintilerinden biri yaşandı. Yukarıda sayılan teknik aksaklıkların yanı sıra büyük bir kaos patlak verdi; yağma, soygun, kundaklama ve pek çok adli olay meydana geldi.

Sadece kısa bir hatırlatma yapmak istedim…