Ahmet Yücer
Bozulan denge ve EMEKLİLER
Ankara’da emeklilerin hak arama eylemleri sırasında 25 Eylül 2026’da Anayasa Mahkemesi önünde, 60 yaşındaki emekli polis memuru Ali Şekeroğlu, yaşamına son verdi. Şekeroğlu çevresindekilere ekonomik sorunlarından ve geçim sıkıntısından bahsetmişti.
Şekeroğlu'nun intiharı, ekonomik sorunlara bağlı ilk intihar vakası değildi. TÜİK verileri, Türkiye’de 2016-2025 döneminde üç bini aşkın intiharın “geçim zorluğu” nedeniyle gerçekleştiğini gösteriyor.
Sosyal devlet; Vergi, ücret ve sosyal güvenlik politikalarıyla toplumun farklı kesimleri arasında adil bir gelir dağılımı sağlamakla yükümlüdür. Enflasyon karşısında çalışanların ve emeklilerin satın alma gücünü korumak devletin temel sorumluluğudur. Ancak Türkiye’de son yıllarda denge, özellikle emekliler aleyhine bozulmuştur.
Gelirden Alınan Pay Küçülüyor
TÜİK’in 2023 yılı gelir dağılımı araştırmasında Gini katsayısı 0,420 olarak hesaplandı. Sıfıra yaklaştıkça eşitliği, bire yaklaştıkça eşitsizliği gösteren bu ölçüt, gelir dağılımındaki bozulmayı yansıtıyor. Aynı araştırmada toplumun en yüksek gelirli %20’lik kesiminin toplam gelirden aldığı pay %48,7’ye ulaşıyor.
Emeklilerin durumu ise daha çarpıcı. İstanbul Planlama Ajansının aktardığı verilere göre, 2009-2024 arasında emekli sayısı %85,3 artarken toplam gelir içinde emekli aylıklarının payı %18,3’ten %15,6’ya geriledi. Emeklilerin toplam gelirden aldığı pay küçüldü.
Üstelik 2021’de 65 yaş üstündeki her 100 kişiden 17’si yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındayken 2024’te bu sayı 23’e yükseldi. Korunaklı bir yaşlılık bekleyenler, geçim derdiyle karşılaştı.
Yoksullukta Eşitlenme
Bu tablonun arkasında aylık hesaplama sistemi de var. 2008 sonrası sistemde aylık bağlama oranı, her 360 prim günü için %2 olarak uygulanıyor. Örneğin 25 yıllık primin karşılığı %50. Ancak emeklinin eline geçecek aylığı yalnız bu oran belirlemiyor; Sigortalılık dönemi, toplam prim günü ve kazanç da belirleyici.
Bununla birlikte düşük aylıkların taban ödemeye tamamlanması, farklı miktarda prim ödeyen emekliler arasındaki farkı daraltıyor. Daha çok prim ödeyenler karşılığını alamazken emekliler, refahta değil yoksullukta eşitleniyor.
Devletin görevi, emeklileri her zam döneminde yapılacak açıklamaya bağımlı bırakmak değildir. Sağlık ve barınma giderlerini karşılayabilen, çocuklarının desteğine muhtaç olmadan yaşayabilen bir emekli hayatını güvenceye almaktır. Sosyal dengeye katkıda bulunması beklenen emekli aylıklarının kendisi dengesizliğe neden oluyorsa sosyal devletin işleyişini sorgulamak gerekir.
Sistemin yalnızca en düşük aylığı yükseltmekle düzelmeyeceği açık. Prim ile aylık arasındaki bağ zayıfladıkça hem adalet duygusu, hem de sosyal güvenliğe duyulan güven aşınıyor. Bunun orta ve uzun vadede siyasi sonuçları da olacaktır.
Çalışan ile Emekli Arasındaki Uçurum
Temmuz 2023’te 7456 sayılı Kanun’la çalışan memurlara net 8.077 liralık ilave ödeme getirildi. Kamuoyunda seyyanen zam olarak bilinen bu ödemenin emeklilere yansıtılmaması, çalışanla emekli arasındaki makası açtı.
Memur aylık katsayısıyla artan ödemenin 2026’nın ikinci yarısındaki brüt karşılığı yaklaşık 25.153 lira. Emeklilerin mahrum kaldığı bu tutar küçümsenebilir mi?
Uygulama, kamu personel düzenini de etkiliyor. Emeklilikte bu ödemenin kesileceğini bilen memurların görevde kalma eğilimi artıyor. Böylece emeklinin gelir kaybına, gençlerin kamuda istihdamı bakımından yeni bir sorun ekleniyor.
Konu yargıya ve Meclise taşındı. Ancak Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuruların, kanunun iptalini veya bütün emeklilere geriye dönük ödeme yapılmasını kendiliğinden sağlayacağı söylenemez.
30 Ekim 2026’da muhalefetten memur emeklilerine ilave ödeme yapılmasını öngören bir kanun teklifi sunuldu. Ancak teklif Plan ve Bütçe Komisyonunda bekliyor.
Hükümet Nihayet Duydu Galiba
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, çalışmanın yalnızca en düşük emekli aylığıyla sınırlı olmadığını, enflasyon artışının üzerinde imkân sağlamayı hedeflediklerini belirtiyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de bütün emeklileri kapsayacak düzenlemede yaşın ve ödenen primin dikkate alınabileceğini söylüyor.
Bu açıklamalar, emekliler aleyhine açılan farkın nihayet hükümetin gündemine girdiğini gösteriyor. Ancak düzenlemenin kapsamı ve tutarı henüz kesinleşmedi. Yıl sonuna ilişkin açıklamaları, sonuçlanmış bir zam kararı gibi okumamak gerekiyor.
Ayrıca bütün emeklilere yönelik genel bir artış, memur emeklilerine verilmeyen seyyanen ödemenin telafisi anlamına gelmez. Hükümetin hazırlığı bu kaybı giderecek mi, yoksa bütçeye daha az yük getiren bir geçiştirmeyle mi sınırlı kalacak? Bunu bir ay sonra göreceğiz.
Emeklilerin beklediği, aylıklarında adil bir düzenleme yapılmasıdır. Devlet, kendi uygulamalarıyla açtığı gelir farkını gidermeli; Çalışanla emekliyi birbirinden koparan ve prim ödeyenin hakkını aşındıran sistemi düzeltmelidir.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.